Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Anksiyete ve Beyin Üzerine

ANKSİYETE NEDİR?

Anksiyete, kişinin korku verici veya tehdit edici bir duruma karşı vermiş olduğu ruhsal ve bedensel bir tepkidir. İnsanın var oluşunu devam ettirebilmesi açısından çeşitli durumlarda bu tepkiyi vermesi normal kabul etmektedir. Örneğin ormanda yırtıcı bir hayvanla karşılaştığınızı düşünün, onu tehdit olarak algılamamanız durumunda muhtemelen var oluşunuzun son dakikalarını yaşıyor olabilirsiniz. Ama normal şartlarda beyniniz onu bir tehdit olarak algılayacak ve sizi kaçma tepkisi vermeye itecektir. Bu tepkiyi verebilmeniz içinde; kalp atışınızı, nefes alışverişinizi hızlandıracak böylece kaslarınızda artan oksijen miktarıyla daha hızlı kaçabilmenizi sağlayacaktır.

ANKSİYETE BOZUKLUĞU NEDİR?

Anksiyete tepkisinin normal ve gerekli koşullarda verildiği zaman hayat kurtarıcı olduğundan bahsetmiştik. Peki bu tepki; ortada hiçbir tehlike yokken ortaya çıkıyor, uzun süre devam ediyor ve yoğunluğuyla kişiyi adeta esir alıyorsa?  Bu durumda anksiyete, normal bir tepki olmaktan çıkıp bir bozukluğa dönüşmüş olabilir.

Peki anksiyetenin beynimize yansıması nedir? Gelin şimdi hep beraber buna bir göz atalım.

ANKSİYETE VE STRES HORMONU

Hissedilen bir tehlike durumunda beyniniz, savaşmanıza yardımcı olmak için merkezi sinir sisteminizi adrenalin ve kortizol ile doldurur. Bu hormonlar vücudunuza, tehlike arz eden bir şeyin var olduğunu söyler. Bunu fark edebilmeniz için de duyularınızı keskinleştirir ve reflekslerinizi hızlandırırlar. Tehlike ortadan kalktığında ise sinir sisteminizin parasempatik kısmı devreye girer ve beden sakin haline geri döner.

Ancak bu tehlike; anormal derecede algılandığında bu sakinlik hissine ulaşamayabilirsiniz. Bu durum; vücudunuzda stres hormonlarının aşırı derecede salgılanmasına neden olur. Fazla miktarda salgılanan stres hormonu, beyni tekrar tekrar doldurduğu için anksiyete seviyeniz de buna paralel olarak sürekli olarak artar.

ANKSİYETE VE AMİGDALA

Amigdala, beyninizin duygular ve ruh halleriyle ilgilenen bölümü olan limbik sistemde yer alan, badem şekilli bir yapıdır. Amigdala, beyninizin bir nevi bekçisidir. Herhangi bir tehlike veya tehdide karşı daima uyanık kalır. Amigdala potansiyel tehlikeyi fark ettiğinde hipotalamusa sinyaller gönderir ve bu haberleşme de savaş veya kaç tepkisini tetikler.

Anskiyeteli beyinde amigdala büyüktür ve aşırı duyarlıdır. Bu nedenle amigdala bedene çok sayıda yanlış alarm gönderir. Bu da ortada bir tehlike yokken bile bir tehlike varmışçasına tepkiler vermenize neden olur.

ANKSİYETE VE DORSAL ÖN SİNGULAT KORTEKS

Ön lobdaki dorsal ön singulat korteks (dACC) adı verilen bu bölge , amigdaladan gelen korku sinyallerini güçlendirir. Yapılan bir deneyde, endişeli hastalara korkulu yüzlerin resimleri gösterildiğinde, dACC ve amigdalanın faaliyetleri artar ve tepkiler geliştirilir. Kaygısız insanlar ise bu deneyde çok az tepki gösterir veya hiç tepki vermez.

ANKSİYETE VE PREFRONTAL KORTEKS (PFC)

PFC, bilgileri analitik olarak işleyebilmenizi ve bilinçli kararlar alabilmenizi ve sorunları çözmenizi sağlamaktadır. Sıradan beyinlerde; prefrontal korteks, amigdala uyarı gönderdiği zaman rasyonel bir şekilde yanıt verir. Fakat bu süreç anksiyetenin yoğun olduğu bir beyinde aynı şekilde işlememektedir. Anksiyeteli beyinde; amigdala ile prefrontal korteks (PFC) arasındaki bağlantılar zayıflamaktadır. Böylece beynin mantıklı, problem çözen kısmı duyulmamakta ve bu da mantıksız düşünceler ve davranışlara yol açabilmektedir.

ANKSİYETE VE HİPOKAMPUS

Anksiyete ve stres birbirini tetikleyen iki durumdur.

Stres, beynin uzun süreli ve bağlamsal hafızayı işleyen kısmı olan hipokampusu küçültür. Hipokampus küçüldüğünde de beyninizin anıları tutması daha zor hale gelebilir.

Ama işin daha zor olan kısmı şudur: Kaygı, hipokampusu anksiyeteyle ilgili anıların saklanıp hatırlanmasının güvenli olduğunu düşünmeye yönlendirir. Böylece, tuttuğunuz birkaç anı kaygı ile ilgili olanlar olur. Başka bir deyişle anksiyete; beyninizi başarısızlığı, tehdidi ve tehlikeyi hatırlamaya iter. Başarı, güvenlik gibi daha mutlu anılar da beyninizin bodrum katına gömülür.

KAYNAKÇA

Pronghornpsych, ‘’ How Does Anxiety Affect the Brain?’’, Erişim: 11 Ocak, 2021. https://pronghornpsych.com/how-does-anxiety-affect-the-brain/#:~:text=Anxiety%20can%20also%20make%20your,deals%20with%20emotions%20and%20moods.

Brainfacts, ‘’ What Part of the Brain Deals With Anxiety? What Can Brains Affected by Anxiety Tell us?’’, Erişim: 12 Ocak, 2021. https://www.brainfacts.org/diseases-and-disorders/mental-health/2018/what-part-of-the-brain-deals-with-anxiety-what-can-brains-affected-by-anxiety-tell-us-062918

Psikolog Yaren Bozkurt
Lisans eğitimimi Nuh Naci Yazgan Üniversitesi, Psikoloji bölümünde tam burslu ve okul üçüncüsü olarak tamamladım. Şu anda Erciyes Üniversitesi'nde Nörobilim alanında yüksek lisansıma devam etmekteyim.