Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

ASMR: Beyin Karıncalanması

Birisi saçlarınızla oynadığı zaman rahatlamış hisseder misiniz? Veya birisi parmaklarını sırtınızda yavaşça gezdirdiğinde ürperir misiniz?  İşte tüm bu örneklerde yaşanan karıncalanma hissine otonom duyusal meridyen tepkisi (ASMR) adı verilir. “Beyin karıncalanması” veya “beyin orgazmı” olarak geçen ASMR, genellikle şefkatli ve bakım verici bir eğilime sahip birinin nazik sesleri, hafif dokunuşu ve kişisel dikkati ile uyarılır. Burada ASMR, ASMR tetikleyicileri olarak bilinen belirli işitsel, görsel veya dokunsal uyaranların; kafa derisi, boyun, sırt ve kollarda karıncalanma hissi uyandırdığı duygusal-duyusal fenomenler olarak kullanılan bir terimdir.

Günümüzde çok popüler olan ASMR videoları YouTube’da en çok izlenen videolar arasında yer almaktadır. ASMR videolarının amacı izleyenlerde ASMR etkisini ortaya çıkarmaktır. Kağıt veya plastikleri buruşturma, farklı objelere tırnaklarıyla tıklama, çiğneme, yemek yeme veya içme, fısıldama, elleriyle ıslak kumu sıkıştırma, paket açma şeklinde olmak üzere pek çok farklı ASMR tetikleyicisi bulunmaktadır. Bu tetikleyiciler insanlarda fizyolojik, psikolojik ve duygusal rahatlama, eğlenme, bazen cinsellik, sakinleşme ve yatışma hisleri uyandırmaktadır. Yapılan bir araştırmada ASMR videolarının fısıldama, bakım-rol oyunları, saç tarama ve doktor rolü oyunları yoluyla en güçlü ASMR’yi tetiklediğini ve kişilerin bu videoları izlemelerinin nedeninin ASMR’yi deneyimlemek, rahatlamak, uykuya dalmak ve kaygıyı azaltmak olduğunu bildirmişlerdir.

Farklı insanlarda farklı fizyolojik ve psikolojik durumları etkileyen ASMR videoları özellikle uyku haline geçme için insanlar tarafından çok fazla tercih edilmektedir. Peki ASMR tetikleyicilerinin beyindeki karşılığı nedir? İnsanlar ASMR videoları izlerken beyinlerinde ne olur? Neden insanlar ASMR videoları izlerken kendilerini rahatlamış ve güvende hissederler?

Bu soruların cevapları için yapılan araştırma sayısı görece daha azdır. Yapılan kısıtlı araştırmalara göre ASMR’de en büyük rol oynayan şeylerden biri beyindeki önemli hormon ve nörotransmitterlerden olan oksitosindir. Güven ve sevgi hormonu olarak geçen oksitosin, kişi birisine güvendiği ve onu önemsediği zaman üretilir. Kişide anne ve çocuk arasındaki bağlanmada, romantik partnere sarıldığında veya evcil hayvanını severken bu hormon salgılanır. Kümülatif kanıtlar oksitosinin psiko-fizyolojik sakinlik ve bağlantı sistemi için önemli olduğunu göstermekte olup; refahın, sosyal davranışların ve sevgi ve güven duygularının oluşumunda pek çok etkisi olduğunu kanıtlamaktadır. Pek çok ASMR tetikleyicisi de işte bu etkileşimleri doğrudan etkilemektedir. Bu videolarda tıpkı ebeveynlerin, arkadaşların, romantik partnerlerin veya terapistlerin gösterdiği ilgi ve şefkate benzer; bireysel dikkatin kişinin üstüne yönelmesi, sakince konuşma, dokunma, hikaye paylaşma ve bakım yapma gibi tetikleyiciler kullanılarak kişide oksitosin salgılanmasıyla; rahatlama, motive olma veya uyku haline geçmeye yardımcı olmaktadır. Oksitosin dışında ASMR’den sorumlu diğer beyin kimyasalları ise endorfin, dopamin, serotonin, GABA ve melatonin olarak bulunmuştur.

Yapılan bir araştırmada katılımcılar iki gruba ayrılmış ve yarısına (deney grubu) ASMR etkisi ortaya çıkaran videolar yarısına da (kontrol grubu) ASMR etkisi çıkarmayan videolar izletilmiştir. Bu videolar izletilirken de katılımcıların beyin aktiviteleri EEG ile ölçümlenmiştir. ASMR yaşadığını bildiren katılımcılar ASMR ile ilgili videoları izlerken medial prefrontal bölgelerinde, bilateral precentral girusta, sağ süperior prefrontal kortekste, sol superior temporal kortekste ve orta hat oksipito-parietal yapılarda artan aktivite göstermişlerdir. Kontrol grubunda ise yalnızca cuneus’ta azalan aktivite gözlenmiştir. Bu veriler ASMR sırasında kişinin yaşadığı duygusal ve duygusal değişikliklerin beyindeki nöral aktivitede yaşanan ölçülebilir değişikliklerle ilişkili olduğunu göstermektedir.

Ayrıca çıkan sonuçlara göre ASMR tetikleyicilerinin, özellikle işitsel olanların, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında deney grubu katılımcılarında frontal ve parietal lob alfa dalgası aktivitesini arttırdığını göstermiştir. Benzer etkiler bazı meditasyon biçimlerinde de görülse de, meditasyonun ASMR’den daha aktif ve zahmetli bir süreç olduğu unutulmamalıdır. Ayrıca tıpkı meditasyonda olduğu gibi her ASMR videosundan herkesin aynı derecede etkilenmeyeceği, bireysel farklılıkların olduğu da önemli bir detaydır.

fMRI ile yapılan başka bir araştırmada ise, ASMR sırasında medial prefrontal kortkeste (mPFC) önemli beyin aktivasyonu gözlemlenmiş olup; bu beyin bölgesi kendini tanıma, sosyal biliş ve sosyal davranışlarla ilişkilidir. Katılımcılar kaydedilmiş videoları izlerken bile, beyinde gerçek sosyal etkileşime benzer aktivitelerin olduğunu göstermektedir. Bu aktiviteler sırasında oksitosinin mPFC’deki reseptörlere bağlandığı ve rahatlama ve gevşemeye aracılık ettiği bulunmuştur.

Bahsettiğim çalışmalardan birinde kullanılan ASMR videosu: https://www.youtube.com/watch?v=LMs-VIbc_48

Kaynakça:

Fredborg, B. K., Champagne-Jorgensen, K., Desroches, A. S., & Smith, S. D. (2021). An electroencephalographic examination of the autonomous sensory meridian response (ASMR). Consciousness and Cognition87, 103053.

Lochte, B. C., Guillory, S. A., Richard, C. A., & Kelley, W. M. (2018). An fMRI investigation of the neural correlates underlying the autonomous sensory meridian response (ASMR). BioImpacts: BI8(4), 295.

Richard, C. (2018). Brain tingles: The secret to triggering autonomous sensory meridian response for improved sleep, stress relief, and head-to-toe euphoria. Simon and Schuster.

Şerife Beyza Soysal
Hacettepe Üniversitesi psikoloji bölümü 3. sınıf öğrencisidir. İlgilendiği alt alanlar klinik nöropsikoloji, evrimsel ve adli psikoloji. İleride yurtdışında çalışmayı hedeflemektedir.