Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Beynin Büyüklüğü Zekâ Seviyesiyle Orantılı Mıdır?

Beynin büyüklüğünün zekayla orantısını görebilmek için genel olarak canlıların dünyasına bakmak gerekir. Öncelikle bilinmelidir ki sinir sistemi ve beyni bulunan her canlıda aynı zamanda zekadan da söz edilebilir. Ancak bu zekâ dediğimiz şeyin ne olduğunu ve nasıl ölçülebildiğini önce öğrenmeliyiz.

Cambridge Sözlüğü’nün tanımına göre zekâ, beceri ve bilgiyi elde etme ve onu kullanabilme yeteneğidir; Stephen Hawking’in tanımına göre ise zekâ, değişime uyum sağlayabilme yeteneğidir. Cümleler birbirine çok uzakmış gibi görünseler de aslında değiller. Tanımlara şöyle bir bakarsak değişime ayak uydurabilmek ancak yenilenmiş bilgilere ve onun getirdiği becerilere sahip olabilmek ve onları doğru şekilde doğru kullanabilmekten geçtiğini rahatlıkla gözlemleyebiliriz. “Peki bu yeteneği nasıl ölçeceğiz?”, “Herkesin (her canlının) bilgi ve becerileri ve onları kullanma şekli farklı değil mi?” sorularını ise son dönemlerde en yaygın olarak kullanılan IQ testini inceleyerek cevaplandıracağız.

Sağdaki Yunus Beyni iken Soldaki İnsan Beyni.

IQ (Intelligence Quotient) testi dediğimiz en yaygın zekâ düzeyini ölçme aracı olan bu test hala ölçümlerinde bazı soru işaretlerini taşısa da güvenirliliği en yüksek testtir. Buradaki ölçümün matematiksel karşılığı IQ = (Zekâ Yaşı / Gerçek Yaş) * 100 şeklindedir. Bu hesaplamada bulunan “zekâ yaşı”, kişinin belirli yaştaki ortalama bir kişinin yetenek düzeyine ulaşabildiği yaş olarak tanımlanıyor.

Asıl konumuza geçmeden önce ve bu tanımları yaptıktan sonra yine de hatırlanması gereken bir konu var: Hayvanlar (özellikle su canlıları) testlere tâbi tutulamaz.  Hele de IQ testi gibi matematiksel sorular içeren bir teste! Peki canlıların zekâ seviyesini nasıl hesaplayabiliriz? Cevap: EQ’yla!  Türkçesi “Beyin Kitle Endeksi” olan EQ’yu sakın “Emotional Quotient” (duygusal zeka) olan EQ’yla karıştırmayın! Bizim bahsettiğimiz “Beyin Kitle Endeksi” olan EQ, kısaca beyin ağırlığının vücut ağırlığına oranı olarak geçiyor. Matematiksel olarak ise, Beyin Ağırlığı/0.12 × (Vücut ağırlığı)0.66 şeklinde. Kesin bir şey söylemek hala mümkün olmasa da tahmini olarak bilim insanlarının teorisi şu şekilde: EQ’su düşük bir hayvanın nöronları vücudundaki sinir ağlarını kontrol etmekte yetersiz kalacaktır ve EQ’su yüksek bir hayvan ise bu konuda daha rahat olacağı için daha zeki olacaktır. Şimdiye kadar bu konuyu en iyi destekleyen veri ise insan EQ’sunun da şu zamana kadar hesaplanmış en yüksek EQ olmasıdır. (7,4 ila 7,8 arasında yani ortalama olarak kendi vücut ağırlığın 8 katı kadar.)

EQ (Emotional Quotient)

EQ teoreminin doğruluğunu varsayarak bu konuyu araştıralım. Mesela insanın beyin ağırlığı ve başka hayvanların beyin ağırlığından gidelim. Bir balina (ölçülen en ağır beyin), bir insan, bir yunus (insan beyninin ağırlığına en yakını), bir şempanzeyi (insanın beyin yapısına en yakın olanı) ele alalım. Bir balinanın ortalama 7800 gr olan beyni ve ~2.57 EQ’su, bir insanın ortalama 1300-1800 gr beyni ve ~7,6 EQ’su, bir yunusun 1816 gr beyni ve ~5,31, bir şempanze ise 420 gr beyni ve ~2,49 EQ’su var. Beyin ağırlıkları olarak balina >  yunus > insan > şempanze olan bir hiyerarşi ve EQ olarak da insan > yunus > balina > şempanze olarak değişiyor. Yani hayvanlar arasındaki yapılan yarışmayı insan bugünkü kabullerle kazanmış oldu!

Einstein’ın sergilenen beyin kesitleri. Arkada ok ile işaret edilen bölüm ise normal insan beyini.

İnsanlar arasında olan bir kıyaslamada ise, normal ortalama bir insan ve uluslararası deha olması kabul edilen Albert Einstein veri olarak kullanılabilir. Albert Einstein’ın otopsi anında ölçülen beyin ağırlığı zannedilenin aksine normal ortalama bir insanın beyin ağırlığı olan 1300-1800 gramdan az çıkmıştır, tam tamına 1230 gram! Ancak insanın ortalama zekâsı 100 iken Einstein’ın 160 olarak hesaplanmıştır. Böylelikle tekrar burada da beynin zekaya etkisi olmadığı kanıtlanmış oldu!

 

Kaynakça:

FunEducation.com. (2011). could humans beat whales on an iq test – FunEducation.com Testing News. https://www.funeducation.com/News/IQ-Test-Information/could-humans-beat-whales-on-an-iq-test

Staff, S. X. (2005, January 21). Einstein’s brain. Phys.Org. https://phys.org/news/2005-01-einsteins-brain.html#:%7E:text=Einstein’s%20brain%20weighed%20only%201%2C230,density%20of%20neurons%20was%20greater.

Billboard, V. (2020, April 11). İnsan ve hayvan beyni kaç gramdır? Vintage Billboard. https://vintagebillboard.com/insan-ve-hayvan-beyni-kac-gramdir/

Bakırcı, Ç. M. (2019, November 8). İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir? Evrim Ağacı. https://evrimagaci.org/insan-zekasinin-evrimi-neden-sadece-insanin-beyni-bu-kadar-evrimlesmistir-41

Puiu, T. (2020, August 20). What was Albert Einstein’s IQ? ZME Science. https://www.zmescience.com/science/what-was-albert-einstein-iq-0523/