Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Beynin Koruyucu Yapısına Kısa Bir Bakış; Kan-Beyin Bariyeri

Beyin ve merkezi sinir sistemi yapılarının beslenmesi ve atıklarının giderilmesi için kanın önemli bir rolü bulunur. Ancak kandaki tüm maddelerin kontrolsüz bir şekilde beyne geçişi mümkün değildir. Kan ile beyin arasında seçici bir bariyerin olması beyni zararlı etkilerden korumak adına önemlidir. Filtre görevi gören bu bariyere kan beyin bariyeri adı verilir.

 

Kan beyin bariyeri, beyindeki kan kılcal damarlarının iç yüzünü oluşturan endotel hücreleri ile damarları çevreleyen astrositler tarafından oluşturulan bir yapıdır. Bu endotelyal hücreler birbirine oldukça sıkı bağlarla bağlanır ve böylece hiçbir madde hücreler arası kontrolsüz bir şekilde geçiş yapamaz. Beyine girebilmek için tüm maddelerin bu sıkı kontrol edilen hücrelerden geçmesi gerekir.

Damarda Bulunan ve Birbirine Bağlı Endotel Hücreler

İlk olarak 1880 yılında Paul Ehrlich tarafından kan ve beyin arasında seçici geçirgen bir yapı bulunduğu ileri sürülmüştür. Bu seçici geçirgen yapı sayesinde beyne zarar verebilecek olan toksinler, patojenler, ilaçlar ve bazı nörotransmitterlerin (örneğin glutamat) beyne girişi engellenmiş olur. Oksijen, karbondioksit ve hatta anestezik gazlar gibi yağda çözünen küçük maddeler, endotel hücrelerinde difüzyon yaparak kan beyin bariyerini geçebilir. Sadece su, oksijen ve küçük lipitte çözünen maddeler kandan beyne kolayca geçiş yapabilir.

Kan beyin bariyeri, beyin fonksiyonlarının bozulmadan gerçekleştirileceği sabit bir iç ortam oluşturur. Örneğin, kalsiyum ve bazı mineral eksikliği sebebiyle kanın pH’ı değişirse, bu varyasyonun beyne ulaşması engellenir.

Bununla birlikte kan beyin bariyeri, tüm zararlı maddelerin geçişini engelleyemez. Örneğin alkol, nikotin, eroin ve bazı mikroplar (menenjitin bakteriyel) bariyere nüfuz edebilir.

Tıpta, kan-beyin bariyerini geçemeyen beyne ilaç enjekte etmek gerekebilir. Örneğin beyin tümörlerinin tedavisi için, kan beyin bariyeri belirli solüsyonlarla geçici olarak geçersiz kılınmak zorundadır. Bu sayede anti-tümör ilaçları beyne girebilir.

Kan Beyin Bariyeri Hangi Sorunlara Neden Olur? 

Merkezi sinir sisteminde nöronların normal fonksiyonlarını yapabilmeleri için gerekli olan kan beyin bariyerinin fiziksel yapısının bozulması, birçok hastalığın ortaya çıkmasına zemin hazırlar. Damar tıkanıklığı, zehirlenme veya oksijen eksikliği nedeniyle kan-beyin bariyeri zarar görebilir. Ayrıca bir kafatası yaralanması durumunda plazma beyin dokusuna girerse, kan beyin bariyerinin geçirgenliği artabilir. Böylece beyin şişer ve ödeme neden olur. Bu sebeplerle ortaya çıkabilecek hastalıklar arasında depresyon, anksiyete, sisli beyin, demans, alzheimer, parkinson gibi hastalıklar bulunmaktadır.

Kaynakça

Gökşin Balım, Leaky Brain Beyin Bariyerinin Geçirgenliğinin Bozulması http://www.goksinbalim.com.tr/makaleler/makaleler/leaky-brain-beyin-bariyerinin-gecirgenliginin-bozulmasi

Araştırmax, Mehmet Kaya https://arastirmax.com/en/system/files/dergiler/71847/makaleler/64/4/arastirmax-epileptik-nobetler-kan-beyin-bariyeri.pdf

Neuroscientifically Challenged, Know Your Brain: Blood Brain Barrier https://www.neuroscientificallychallenged.com/blog/know-your-brain-blood-brain-barrier

The Health Site, Kan Beyin Bariyeri https://tr.the-health-site.com/blood-brain-barrier-869

 

Gizem Karbuz
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi 2. Sınıf İngilizce Psikoloji öğrencisi. Sinirbilim Topluluğunda yazar. Özellikle nöropsikoloji, klinik ve davranış nörobilimleri alanlarına ilgilidir. Sinirbilim alanında okumalar yapıp, bu konuda yazılar yazmaktadır.