Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Bilişsel Sinirbilimin Doğuşuna Genel Bir Bakış

Tarihin içinde küçük bir gezintiye çıkmaya ne dersiniz? Sinirbilimin bilinen ilk çalışmasından bahsedecek olursak eğer eski Mısır’a kadar uzanan uzun bir yolculuk bizi bekliyor olacak. O zamanın araştırma materyallerinin yetersizliğiyle beraber araştırmacılar bir organ olarak beyne gereken önemi göstermiyorlardı. Kafada oluşan çeşitli fiziki travmaları ve zihinsel bozuklukları iyileştirmek için kafatasına küçük delikler açarak beynin basıncını azalttıklarını düşünüyorlardı ve yöntemin adı ise Trepanasyondu [1]. Bu yazımda neolitik çağlara kadar inmek yerine, modern bilişsel sinirbilimin kökenlerine değineceğiz.

Bilişsel Psikoloji

Günümüzde bilişsel sinirbilim olarak bilinen alanın doğuşu, bilişsel psikolojinin davranışçılara karşı başlattığı yeni bir akımla başlamıştır. Bilişsel psikoloji de tıpkı diğer alanlar gibi aniden ortaya çıkmamıştır. Hearnshaw’a göre bu alan psikolojinin hem en yeni hem en eski ekollerinden biridir [2].

Bilişsel psikolojinin resmi başlangıcı olarak 1950’leri baz alabiliriz. E.R. Guthrie, E.C. Tolman, R. Carnap, ve J. Piaget’in de aralarında bulunduğu geçmiş dönemin önemli isimleri bilişin önemine tekrar değinmiş ve biliş kavramını tekrar gündeme taşımıştır. Psikoloji tarihçilerinin de dediği gibi “Bilişsel psikoloji de tek bir kurucudan söz edilemez. Çünkü alanda çalışan psikologların hiçbiri yeni bir hareket başlatma hırsında değildi.” [3]. G. Miller ve U. Neissser resmiyette kurucu değildirler ama yaptıkları büyük katkılar sayesinde bu alanda önemli bir yere sahiplerdir. (Tarihçenin detaylarına değinmek isterseniz yazarın ileri okuma önerilerini dikkate alabilirsiniz)

Bilişsel Sinirbilim

18. yüzyılda beyin fonksiyonlarının haritalanması ve 19. yüzyılda Hall, Flourens ve Broca’nın yaptığı çalışmalar bu alanda ilkler olarak gözlemlenmiştir. Bilişsel sinirbilim aslında bilişsel psikoloji ve sinirbilimin bir sentezidir. Özellikle ilk dönemlerde fizyologlar tarafından sağlıklı olmayan bir dokunun veya organın tamamen dışarıya operasyon ile çıkarılması(ekstirpasyon) ve elektrik uygulamaları gibi yöntemler ile, beynin bilişsel fonksiyonlarının, belirli beyin bölgeleri ile ilişkisi sorgulanmıştır. Yeni beyin görüntüleme metotları sayesinde beyin üzerindeki çalışmalar hız kazanmıştır, günümüzde özellikle beyin incelemelerinde kullanılan metotlara bakacak olursak, elektroensefalogram (EEG) beyin içerisindeki elektriksel aktivite değişikliklerini gözlemlemede kullanılmaktadır. Manyetik rezonans görüntüleme(MRI) ise beynin üç boyutlu görselini denek henüz sağ iken görüntüleyebilmektedir. Daha farklı bir yöntem olarak, bilgisayarlı asiyal Tomografi(CAT) ise beynin kesitsel derinlemesine taramasında kullanılmaktadır. Son olarak pozitron emisyon tomografi(PET) ile bilişsel süreçler gerçekleşirken, bunların beyindeki konumlarını canlı canlı görmek mümkündür.

Bu alanın ana amacı ‘beyin fonksiyonlarının zihinsel süreçleri nasıl meydana getirdiğinin’ ve ‘belirli beyin alanlarının hangi belirli malumatları nasıl işlediğini ve bunların nasıl bir  koşut gösterdiğinin’ belirlenmesi olarak tanımlanmıştır [4].

Sinirbilimin rağbet görmesiyle beraber, 20. yüzyılda farklı oluşumlar kurularak sinirbilimcilere gerekli ortam sağlanmıştır. Örnek verecek olursak eğer Uluslararası Beyin Araştırmaları Örgütü 1961 yılında [5], Uluslararası Nörokimya Derneği 1963 yılında ve Avrupa Beyin ve Davranış Derneği 1969’da [6],  Nörobilim Derneği 1968 yılında kurulmuştur [7]. Bu alanda yapılmış yüzlerce deney ve gözlemden söz etmek mümkündür. Bu yazıda bilişsel sinirbilimin sınırsız kapılarını aralamak isteyen okuyucular için yapılan ilk bilişsel sinirbilim çalışmasından bahsettik. Daha nice yazılarda buluşmak dileğiyle…

Sevgiyle ve sinirbilimle kalın 🙂

Okuma önerisi: Modern Psikoloji Tarihi

(Sydney Ellen SchultzDuane P. Schultz)

Referanslar:

  1. Kızılca G: İlkçağlardan beri uygulanan bir cerrahi yöntem: trepanasyon. Turkiye Klinikleri J Med Ethics 15: 160-165, 2007
  2. The Shaping of Modern Psychology. By L. S. Hearnshaw. (Pp. 423; £19.95.) Routledge & Kegan Paul: London. 1987. (1987).doi:10.1017/s0033291700026088 (sayfa:272)
  3. Modern Psikoloji Tarihi (A History of Modern Psychology) (D. P. Schultz, S. E. Schultz, çev: Yasemin Aslay, İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2016) [ISBN: 978-975-6963-85-2] (sayfa:698)
  4. Sarter, M., Berntson, G. G., & Cacioppo, J. T. (1996). Brain imaging and cognitive neuroscience: Toward strong inference in attributing function to structure. American Psychologist, 51(1), 13-21. https://doi.org/10.1037/0003-066X.51.1.13 (sayfa:13)
  5. International Brain Research Organization, 2010. https://ibro.org/history/
  6. European Brain and Behaviour Society, 2009. https://ebbs-science.org/home.php
  7. Society for Neuroscience, 2013. https://www.sfn.org/