Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Derinlik Algısının Nörobilimi

Derinlik, yüzeyden olan uzaklıktır. Derinlik algısından bahsederken genellikle kendi vücudumuzu referans alırız. Derinliği algılamamız için bazı ipuçları vardır. Bu ipuçları monoküler olabildiği gibi binoküler de olabilmektedir.

Monoküler derinlik ipuçları sadece iki boyutlu olarak ortaya çıkar ve tek gözle gözlemlenebilir. Binoküler derinlik ipuçları ise duyusal bilginin iki gözle üç boyutlu olarak algılanmasına dayanır. Bu ipuçları gözlerin göreli konumlarını kullanarak bir derinlik algısı oluşturur. Gözler birbirinden ne kadar uzaksa derinlik algısı da o kadar yüksek olacaktır.

Günlük yaşantımızda çoğunlukla farkında olmadan nesnelerin derinliğini ve uzaklığını değerlendiririz; bir objeye uzanmaya çalışırken veyahut engellere çarpmadan yürürken olduğu gibi. Bunları derinlik algımız sayesinde gerçekleştiririz. Derinlik algısı, dünyayı üç boyutlu olarak algılama ve nesnelerin mesafesini yargılama yeteneğidir. Görsel alanımızdaki derinliği yakalamak ve nesnelerin uzaklıklarını değerlendirebilmek için hem tek gözümüze bağlı algısal ipuçlarını hem iki gözün birlikte kullanılmasıyla elde edilen algısal ipuçlarını kullanırız. Beyin, derinlik algısında uzmanlaşmış bazı nöronlar içermektedir. Bu nöronlar binoküler nöronlar olarak adlandırılır ve görsel kortekste yer alır. Binoküler nöronlar derinlik hakkında bilgi oluşturmak için her iki gözden gelen bilgileri entegre ederler.

Hem  hayvanlar hem de insanlar üzerinde yapılan araştırmalar, görsel şeklin ventral görsel akışın yanı sıra lateral oksipital korteks ve ventral temporal korteks gibi önemli görsel alanlarda da işlendiğini göstermektedir. Birincil görsel korteksteki ilk işlemden sonra üç boyutlu şekiller hareket işleme ile ilgili alanlarda işlenir. Daha sonra işlenecek bilgilerse derinlik ve şekil bilgileridir. Bu bilgiler esas olarak görsel korteksin V5 bölgesinde işlenir. Belli bir dereceye kadar bu işleme medial parietal korteks de dahil olur. Bir sonraki adımda şekil ile hareket halindeki nesneyi ayırt etmek için uyaranın farklı özellikleri lateral oksipital kortekste analiz edilir. Analiz sonucu elde edilen şekil daha sonra serebral kortekste bulunan temsili şekil ile karşılaştırılır. Süreç parietal korteks ve birincil görsel korteksin aktivasyonu ile sona erer.

Bazı durumlarda bu süreç doğru işlemez ve derinlik algısı bozulur. Derinlik algısı eksikliği birçok sebepten kaynaklanabilir. Bunlar şunları içermektedir:

Ambliyopi: Göz tembelliği olarak da adlandırılan ambliyopi, bir gözün diğerinden zayıf olduğu bir durumdur. Beyin  iki farklı kalitedeki görüntüler arasından en kaliteli olanı seçer ve diğer görüntüyü devre dışı bırakır. Böylece beynin inkar ettiği göz tembelleşir.

Optik Sinir Hipoplazisi: Gözlerden beyne görsel sinyaller gönderen optik sinirin doğumdan önce eksik gelişim gösterdiğinde ortaya çıkar.

Şaşılık: Gözler farklı yönlere işaret ettiğinde meydana gelir.

KAYNAKÇA:

National Library of Medicine, Derinlik Algısı Nasıl Çalışır?, https://tr.cc-inc.org/depth-perception-3421547-61

Felsefe.gen.tr, Uzaklığı ve Derinliği Nasıl Algılarız?, https://www.felsefe.gen.tr/uzakligi-ve-derinligi-nasil-algilariz-uzaklik-ve-derinlik-algisi/

Robert J. Sternberg, Karin Sternberg (2011) Cognitive Psychology, Sixth Edition

Gizem Karbuz
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi 2. Sınıf İngilizce Psikoloji öğrencisi. Sinirbilim Topluluğunda yazar. Özellikle nöropsikoloji, klinik ve davranış nörobilimleri alanlarına ilgilidir. Sinirbilim alanında okumalar yapıp, bu konuda yazılar yazmaktadır.