Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Dopaminerjik Yolaklar ve İlişkileri

Dopaminerjik yolaklar, mesencephalondan başlayan ve beynin çeşitli kısımlarına uzanan 3 ana yolaktan oluşan ve başta parkinson hastalığı olmak üzere şizofreni ve bağımlılık yapıcı unsurların açıklanmasında bize yol göstermektedir. Şimdi bu 3 sistemi yakından incelemeye başlayalım.

Nigrostriatal sistem dopaminerjik yollardan bir tanesini oluşturmaktadır. Mesencephalonun substansia nigra adı verilen ve dopaminerjik nöronların ağırlıklı olarak bulunduğu bu nokta, siyah madde olarak da adlandırılmaktadır. Bu bölgeden yayılan aksonlar beynin uzamsal ve motor işlevlerinden sorumlu olan kaudat çekirdek ve putamen’e uzanırlar. Parkinson hastalığında hasarlı olan yolak burasıdır.

Mesencephalonda bulunan bir diğer dopaminerjik nöron ağırlıklı olan alan ise substantia nigranın medialinde ve nucleus ruberin anteriorunda bulunan ventral tegmental alan(VTA) olarak isimlendirilen bölgedir. Buradan çıkan aksonlar mezolimbik ve mezokortikal sistemi oluşturmaktadır.

Mezolimbik yolak VTA dan çıkar ve nucleus accumbens ,amigdala ve hipokampüse uzanır.Bu yolak bağımlık yapıcı unsurlar ile ilişkilidir ve ‘Ödül Yolağı’ ismini de alır. Bağımlılık yapıcı çeşitli maddeler bu yolaklarda dopamin miktarında artışa sebep olarak bağımlılık davranışını oluşturmaktadır.

VTA dan çıkan ve prefontal kortekse uzanan 3.ana yolak ise mezokortikal alandır.VTA dan çıkan uyarıcı nitelikte uyarıları prefrontal kortekste planlama, kısa süreli bellek ve problem çözme davranışlarını etkilemektedirler.

Şizofrenide Dopamimin Rolü

Dünya nüfusunun %1 inde görülen şizofreni hastalığı dopaminin fazlalığı ile ilişkilendirilmektedir. Bu bilginin ortaya çıkmasında tipik antipsikotik adı verilen ve şizofrenide kullanılan ilaçların yaptığı etkiler ile ilişkilendilmiştir. Bu ilaçlar parkinson hastalığında bulunan el titremesi ve kas sertliği gibi bulgulara sebep olmaktadır. Şizofreni hastalarının pozitif belirtilerini yatıştıran bu ilaçların parkinson belirtilerine sebep olmasının sebebi dopamin reseptörlerini bloklamasıdır. Beyinde dopaminin azalması sonucu ortaya çıkan parkinson hastalığı belirtilerinin ortaya çıkması bu ilaçların dopaminin etkisini bloklayıcı etkisini doğrulamaktadır. Dopamin etkilerinin azaltılması, şizofrenide belirtilerin azalması ile ilişkilendirilmesi ve şizofreni hastalığı tablosunda yeni bilgiler ortaya çıkmasını sağlamıştır.

KAYNAKÇA

Eric R.Kandel,Sıradışı Beyinlerden Öğrenebileceklerimiz,Kolektif Kitap,2020,sf.106

Neil R .Carlson,Fizyolojik Psikoloji,Nobel Akademi Yayınları,2019,sf 102

Reha Erzurumlu,Gülgün Şengül,Emel Ulupınar,Nöroanatomi,Güneş Tıp Kitabevleri,2019,sf.123

ONUR KÜÇÜKAKÇA
Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi 3.sınıf öğrencisidir.Klinik Nörobilim ve Nörofizyoloji alanına ilgi duymakta ve bu alanlarda kendisine yatırım yapmakta olup bu alanları çevresine tanıtma ve sevdirmeyi amaçlamaktadır.Hedefi Nöroloji uzmanı olmaktır.