Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Empati Duygusu, Empati Kaybı Nasıl Oluşur ve Empati Duygusunda Görevli Beyin Devreleri Nedir?

Nörogelişimsel bozukluklar genelde çocukluğun erken dönemlerinde ortaya çıkar. Nörogelişimsel bozukluk, günlük işlevleri yapmada aksamalara neden olan gelişimsel bir yetersizlikle karakterizedir. Daha çok dikkat eksikliği ve hiperaktivite, otizm spektrumu, özgül öğrenme bozukluğu, tik bozukluğu veya motor bozukluğu gibi hastalıklarla ortaya çıkar. Ayrıca nörogelişimsel bozukluk; karşı gelme bozukluğu, OKB, anksiyete, depresyon, zeka geriliği ve davranım bozukluğuyla da birlikte gözlenir.

Empatinin nörogelişimsel bir bozukluk ile ilişkisi olup olmadığı araştırılmaktadır. Çünkü empati, insanların sosyal yaşama ayak uydurmasını sağlayan önemli bir etmendir. Başarılı bir sosyal etkileşimde, insanların duygularını anlayabilmek önemlidir. Empati duygusu zayıf olan asperger sendromu, psikopati, şizofreni veya beyni hasarlı kişilerin sosyal ilişkileri de zayıftır. Diğer insanların duygudurumunu anlayamaz ve dolayısıyla bunun kendisinden farklı olabileceğini değerlendirecek güçlü bir ketleme becerisine sahip değildirler.

Sosyal bilişsel özellikler, sosyal davranışların altında yatan mekanizmalardır. Bunlar diğer insanların inançlarını anlamada, davranışlarının altındaki niyeti sezebilmede, yüzlerden emosyonları tanıma, mizahı anlama ve empati duygusu gibi kavramlar bilişsel özellikleri içerir. Bilişsel özelliklerin içerisinde yer alan empati; kişinin kendisini karşısındaki kişinin yerine koyarak olaylara onun bakış açısıyla bakması, karşıdaki kişinin düşüncelerini, duygularını doğru olarak anlaması ve hissetmesi durumudur. Psikoanalitik kuramlara göre empati duygusu, çocukluk döneminde çocuk ile ebeveyn arasındaki ilişkiden itibaren gelişmeye başlar. Ayrıca ebeveynler arası ilişkide, çocuğun vicdan oluşumunda etkilidir.

Koku duyusuyla yapılan bir araştırmada tiksindirici kokuyu yaşantılayan ve kötü kokudan tiksinen kişinin videosunu izleyen kişilerin beyinlerinde ortak ‘‘insular’’ bölge etkin olmuştur. Empatiyle ilişkili beyin bölgeleri parasingulat korteks, anterior (duygusal davranışları düzenler)-posterior singular korteks ve amigdala (duygu merkezi) olduğu saptanmıştır. Özellikle anterior insular korteks aktivasyonu ile empati düzeyleri arasında pozitif bir ilişkili bulunmuştur.

Empati kaybını anlamak için yapılan bir çalışmadan bahsedelim. Seger ve arkadaşları katılımcılara, kendilerinin ve çok iyi tanıdıkları birinin yemek tercihlerine ilişkin bir yargıda bulunmalarını istemiştir. Katılımcıların kendilerinin yemek tercihine yargıda bulunurken prefrontal korteks, insular bölgenin ön bölümü ve ikincil somatosensoryal bölge aktivasyon olmuştur. Çok iyi tanıdıkları kişilerin yemek tercihlerini yargılama sırasında ise medial prefrontal korteks, frontopolar korteks ve singulat korteksin arka bölümü aktivasyon göstermiştir. Yapılan çalışmanın en ilginç sonucu, kişilerin kendileri ve diğerlerinin değerlendirilmesi sırasında frontopolar korteks, medial prefrontal korteks ve posterior singulat korteksin sistemli olarak aktivasyon gösterdiği görülmüştür. Fakat frontal hasar, kişinin kendi ve başkasının yaklaşımını anlama becerisinde azalmaya neden olabilmektedir. Yalnızca frontal lob hasarından ziyade birbirinden ayrı birçok bölgede bozukluk olabileceği öne de sürülmektedir. Özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu başta olmak üzere otizm, asperger sendromunda bilişsel empati; antisosyal kişilik bozukluğundaysa duygusal empati duygusunda zayıflama gözlenir. Ayrıca DEHB, otizm spektrum bozuklukları, özgül öğrenme bozukluğu, anlıksal yetiyitimi gibi nörogelişimsel bozuklukların empati gelişimi üzerine olumsuz etkileri olabileceği bildirilmektedir.

KAYNAKÇA
Ay, M. G., & Kılıç, B. G. (2019). Nörogelişimsel Bozukluklar ve Empati. Ortadoğu Tıp Dergisi, 585-595.