Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Gelişimin Bir Kısmına Nörogelişimsel Bakış

Araştırmalar gelişimin devamında sinaps sayılarını, budanmaları ölçtüler. Sonuçlara göre 3 yaşında bireyin 1000 trilyon sinaps bağlantısı varken bir gencin 500 trilyon sinaps bağlantısı olduğunu buldular. Gençlikte olan sinaps sayısı yetişkinliğe kadar devam edeceğini öngördüler.  Bu sinapsların günlük yaşamdaki ihtiyaclara ve uyaranlara bağlı olarak bir kısmı korunur, kullanılmayanlar ise zamanla kaybolur. 1

Solda doğum anında sinapslar, ortada 6 yaşında iken sinapslar, sağda 14 yaşına iken sinapslar.

Yaşamın ilk aylarında oluşan bu bağlantılar bebeğe dışarıdan gelen uyaranlarla güçlendirilmekte ve kalıcı hale getirilmektedir. Bu uyaranları verenler de çoğunlukla bebeğin anne baba ve yakın çevresi ile bakımında yardımcı olan kişilerdir. Görme ve konuşma yeteneğini oluşturan beyin sistemleri çok erken dönemlerde şekillenmektedir. Araştırmalar bebeğin doğumundan hemen sonraki erken dönemlerden başlamak üzere gördüğü ve duyduğu tüm olayların ileriki donemlerde kendi görüş ve konuşma yetenekleri üzerinde derin bir etki bıraktığını ve şekillendirdiğini göstermektedir. 2

Bu dönemin devamında çocukta stres gibi etkiler beyin gelişimi üzerinde olumsuz etkilere sahip olur. Aşırı veya uzun süreli stres ‘Toksik Stres’ olarak bilinir ve bu duruma erken müdahale ederek beyinde olan dejenere durumları (nöron kaybı vs.) önlenmelidir. Yine çocuğun anne-babasına bağlı olarak beyin gelişimi 2012’de yapılan bir araştırmada ebeveynlerin geliri ve eğitim seviyesine bağlı olduğu görüldü. Bir ebeveynin geliri ne kadar yüksekse, çocuklarının hipokampal bölgesi beyinlerinde o kadar büyük gelişmişti. Hipokampus, hafıza işlevi ve öğrenmeden sorumlu olan denizatı şeklinde bir bölgedir. Bir ebeveynin eğitim seviyesi ne kadar yüksek olursa, stresin işlenmesiyle ilgili bir bölge olan çocuklarının amigdalası o kadar küçüktü. Düşük gelir ve eğitim düzeyine sahip ebeveynler gibi bir çocuğun dezavantajlı durumu, beyin gelişimi ve işlevi ile doğrudan bir korelasyona sahipken, bu çocukların beyin yetersizlikleriyle oluştuğu anlamına gelmez. İstisnalar ve yanlışlar olabilir. 3

Kısaca Gelişim Tablosu;

Beyin gelişim dönemi  Ana Özellikler
 Doğum öncesi
  • Beş duyunun tümü doğumdan önce işlev görmeye başlar.
  • Doğum öncesi duyusal deneyimler aslında beyne ve sinir sistemine yardımcı olur.
  • Doğum öncesi deneyimler, bebeğin bağlanma davranışlarını temel alır.  
 0-3 yaş
  • Hızlı bir beyin gelişimi dönemi:
    • Bakıcılarla ilişkiler kurulma hazır hale gelir ve
    • Aileler ve çocuklar için en uygun topluluk ortamlarına girme desteklenir.
  • Beyin gelişimi toksik strese karşı hassastır (çocuk için stres faktörlerinin uzunluğuna ve sayısına bağlı olarak).
 Okul yaşına göre
  • Çocuklar ilk beş yıl boyunca sağlam temeller üzerine inşa ederler.
  • Aşağıdaki durumlarda, çocukların okulların öğrenme ortamından yararlanmaları daha zordur:
    • optimum ev ortamına sahip değiller
    • Kaliteli erken çocukluk hizmetlerine sınırlı erişim vardır
    • kalitesiz bir toplum ortamı yaşamışlardır.
 Gençlik
  • Beyin gelişimi, en sık kullanılan bağlantılara öncelik verir ve beyin ağlarının veya devrelerinin ‘budanması’ ile sonuçlanır.
  • Çocuklar bu döneme girdikçe, çocuklar önceki yıllarda optimum bakım ve çevre fırsatlarını kaçırdıysa daha yoğun kaynaklara ihtiyaç duyulur. 2
Barış Akar
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik 4.Sınıf Öğrencisi. Sinirbilim Topluluğu Kurucu/Başkanıdır. Sinirbilimin her alanına ilgi duyup bu yönde etkinlikler düzenleyip, kitaplar yazmaktadır. İlke olarak sinirbilimi geliştirmek, yaymak ve araştırmak olarak benimsemiştir.