Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Kısaca Bir Bakış: Din ve Beyin

Din insanın ilah, diğer insan ve varlıklarla münasebetlerini düzenleyen ve hayatına yön veren, onlarla ilgili davranışlarına esas olacak kurallar bütünüdür. Toplumdan topluma dinlerde çeşitlilik göstermektedir. Önceki araştırmaların sonuçları dindarlık biçimlerini, belirsizlikten kaçınmayla kesinlik tercihini ilişkili bulmuştur. Özellikle köktencilik, köktendincilik ve değeri ihlal eden dış gruplara yönelik önyargının nedeni olarak bilişsel tamamlanma ihtiyacı denmiştir. Bilişsel tamamlanma ihtiyacı dinle uyumlu değerlere sahip olma, muhafazakarlık ve öngörülebilirlik olarak tanımlanır. Son zamanlardaki çalışma sonuçlarındaysa analitik düşünme ile dini inançsızlık arasında ters bir ilişki bulmuştur. Dini inançların ortaya çıkması ekolojik çeşitliliğin algısal izlenmesindeki eksiklik neden gösterilmiştir. Bu bulgular köktenciliğin azalmış bilişsel esneklik ve özellik açıklığı ile ilişkili olabileceğini, bilişsel stratejilerin kritik olarak prefrontal korteksteki işlemeye dayandığını öngörüyor.

Son zamanlardaki araştırmalara göre prefrontal korteks hasarı, bireylerin inanç sistemini değiştirebilmektedir. Misal ventromedial prefrontal korteks lezyonlu kimseler, sağlıklı kontrollere kıyasla radikal politik açıklamaları daha ılımlı değerlendirmiştir. Bu yüzden prefrontal korteks, birçok dinin özünde yatan çeşitli ve soyut sosyal inançların temsili için kritik bir merkez olabilir.

Dini inancın bir biçimi olan dini köktencilik, insan varoluşu hakkındaki gerçekleri savunan bir dizi katı dini inanca bağlılığı somutlaştırır. Köktencilik, bir dizi inanca sıkı sıkıya bağlılığı ve bilişsel tamamlanma arzusunu gerektirdiğinden, bilişsel esneklik ve açıklık, köktendinci düşünce için bir zorluk teşkil eder.

Açıklık ve Bilişsel Esneklik Nedir?

Organizmalar artık inançlarını güncelleyebilmektedir. Bunu sağlayan özellik bilişsel esnekliktir. Bilişsel esneklik; dikkati bir noktadan diğer noktaya ayırma, önceki görevden gelen müdahaleyi çözme, görev bilgilerini güncelleme gibi görevler arasında geçiş yapmayı sağlayan paradigma kullanmadır. Bilişsel esneklikte rol oynayan bölgeler ise prefrontal korteks (PFC), PFC’nin alt parçaları, bazal gangliyonlar, subkortikal ve kortikal sinir ağıdır.

Kişilik özellikleri biliş, prefrontal korteks ve dini inançlarla ilişkilendirilmiştir. Merak, yaratıcılık, geleneksel olmayan değer içeren ve karmaşıklığı takdir etme gibi bir dizi kişilik eğilimini ifade eden açıklık hem kişisel deneyimi hem de kişiler arası etkileşimi etkilemektedir. Açıklık sözel-kristal zeka ile ilişkili olup bilişsel işlevlerle orta düzey ilişkisi vardır. Yüksek düzeyde açıklık genellikle daha az dindarlığa yol açtığı varsayılır. Bir fMRI çalışma açıklığın orta beyin-prefrontal dopaminerjik devrede (ventral tegmental alan / substantia nigra ve dlPFC) artmış fonksiyonel bağlantı ile ilişkili olduğunu bulmuştur.

Sonuç olarak dorsoleteral prefrontal korteks ve ventromedial prefrontal korteks dahil olmak üzere PFC’deki bölgelerin köktendinci inançların oluşumuna önemli ölçüde katkıda bulunduğunu ve köktendincilik, açıklık ve bilişsel esneklik arasında işlevsel bir ilişki olduğunu gösterdi. Travmatik beyin hasarı olan bireyler, PFC gibi yürütme süreçlerini kontrol eden alanlara verilen hasarın bir sonucu olarak genellikle bilişsel esneklikte bozulmalar yaşar.

Bir Araştırma

Prefrontal korteksteki belirli beyin alanlarıyla köktencilik arasındaki varsayım bağlantıları test etmek için bir çalışma yapılmıştır. Çalışmada ağırlıklı olarak vmPFC, dlPFC veya bu bölgelerin dışında odak lezyonları olan hastaları ve sağlıklı kontrolleri seçtik ve bu gruplar arasında köktencilik derecelendirmelerini karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak dlPFC ve vmPFC dahil olmak üzere PFC’deki bölgelerin köktendinci inançların oluşumuna önemli ölçüde katkıda bulunduğu ve köktendincilik, açıklık ve bilişsel esneklik arasında işlevsel bir ilişki olduğu görülmüştür. (Zhong, Cristofori, Bulbulia, Krueger, & Grafman, 2017)

Kaynakça

Zhong, W., Cristofori, I., Bulbulia, J., Krueger, F., & Grafman, J. (2017, April 6). Biological and cognitive underpinnings of religious fundamentalism. National Library of Medicine Web Sitesi: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov adresinden alındı