Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Kıskançlığın Sinirsel Temeli: Kadın ve Erkeklerde Cinsel ve Duygusal Sadakatsizlik İpuçlarının Tetiklediği Beyin Bölgeleri Farklı Mıdır?

Kıskançlık, var olan ilişkinin olası bir rakip nedeniyle kaybedilmesine yönelik üretilen yaygın ve normal kabul edilmesi gereken insani bir tepkidir. Ancak kıskanan ya da kıskanılan kişi açısından, bazı davranışsal ya da psikolojik sıkıntılara yol açabilir. Bu hastalıklı kıskançlık durumu, eşin sadakatsizliğiyle meşgul olmaya dayanan aşırı kıskançlıktır ve çeşitli uygunsuz davranışlara yol açtığı gözlenmektedir. Kadına yönelik şiddetin en yaygın biçimlerinden biri olan eş veya partner tarafından uygulanan şiddet sosyal, ekonomik, kültürel veya dini gruba bakılmaksızın tüm ülkelerde görülmektedir ve kıskançlık şiddet uygulama nedenlerinden biri kabul edilmektedir.

Farklı ülkelerde yürütülen bazı anket çalışmalarında kıskançlığın doğasında cinsiyet farklılıkları olduğu bildirilmiştir. Erkeklerin eşin cinsel sadakatsizliği, kadınların ise eşlerinin duygusal sadakatsizliğinin olması durumunda diğer cinsiyetten daha fazla üzülme eğiliminde olduğu görülmüştür. Bu temel kanıta dayanarak, Buss ve ark. (1992) evrimsel bir hipotez öne sürmüştür:

İnsanlarda döllenme kadınlarda içsel olarak gerçekleştiği için erkekler bebeğin babası olduklarından emin olmayabilir. Bir erkeğin eşi başka bir adam tarafından hamile bırakılırsa, erkek tekrar üremediği durumda genlerini gelecek kuşağa aktaramaz ve var olan kaynaklarını (ekonomik ve sosyal kaynaklar) başka bir adamın yavrularına harcama riskini göze almış olur. Erkeklerin bu nedenle doğuştan getirdiği cinsel sadakatsizlik konusuna karşı yoğun bir kıskançlık yatkınlıkları vardır. Buna karşılık, kadınlar her zaman çocuklarının annesi olduklarından emindirler. Duygusal sadakatsizlikle daha çok ilgilenirler çünkü erkeğin duygusal bağlılığının başka bir kadına ve çocuklarına kayması ebeveyn kaynaklarının ve korumasının kaybına neden olabilir.

Erkek maymunlarda cinsel kıskançlığın sinirsel ilişkilerini araştıran bir pozitron emisyon tomografisi (PET) çalışmasında, kıskançlık durumu sırasında erkek maymunun amigdala, insula ve superior temporal sulkus (STS) gibi olumsuz duygular ve sosyal bilişle ilişkilendirilen beyin bölgelerinde aktivasyon artışı görülmüştür. Sunulan çalışmada, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) cihazı kulanılarak,  erkeklerde ve kadınlarda kıskançlığa yol açması beklenen cinsel sadakatsizlik ve duygusal sadakatsizlik içeren cümlelere verilen sinirsel tepkiler ve cinsiyet farklılıkları incelenmiştir. Maymunlarla yürütülen çalışmadan yola çıkılarak, erkeklerin ve kadınların, özellikle amigdala, insula ve STS’de cinsel ve duygusal sadakatsizliğe tepki olarak farklı beyin aktivasyonları göstereceklerini varsayılmıştır.

Deneyde katılımcılara üç tür kısa cümle verildi (tarafsız, cinsel sadakatsizlik ve duygusal sadakatsizlik). Cinsel sadakatsizlik, açıkça veya örtük olarak cinsel bir ilişki veya derin fiziksel teması gösteren bir durum olarak; duygusal sadakatsizlik, partnerin duygusal bağlılığının başka bir erkek / kız arkadaşa olan saptırılmasını gösteren bir durum olarak tanımlanmıştır. Cinsel sadakatsizlik ve duygusal sadakatsizlik cümlelerinin kıskançlık içeriği taşıması ve tarafsız cümlelerin belirgin bir duygusal içerik taşımaması beklenmiştir. Katılımcılardan tarama sırasında verilen cümleleri sırayla okumaları ve senaryonun kahramanı erkek / kız arkadaşı olsaydı nasıl hissedeceklerini derecelendirmeleri istenmiştir. Kıskançlık karmaşık bir duygu olduğundan ve buna farklı olumsuz duygular eşlik ettiğinden, kıskançlık yoğunluğunu ve diğer temel duyguları (öfke, üzüntü, şaşkınlık, korku, tiksinti ve mutluluk)  derecelendirmek için her cümle için 6 puanlık bir analog ölçek kullanılmıştır.

Öz değerlendirme sonuçlarına bakıldığında iki kıskançlık türünde kıskançlık, öfke, üzüntü, şaşkınlık ve mutluluk derecelendirmelerinde bir cinsiyet farklılığı bulunmamıştır. Bu sonuçlar, kıskançlıkta cinsiyet farklılığını gösteren önceki anket çalışmalarıyla çelişiyor gibi görünmektedir. Bununla birlikte, bazı faktörlerin cinsiyet farkını hafiflettiği; gerçek sadakatsizlik yaşamış erkekler ve kadınlar arasında cinsiyet farklılığı olmadığını belirten çalışmalar mevcuttur.

FMRI sonuçlarında ise erkeklerin ve kadınların hem cinsel sadakatsizlik hem de duygusal sadakatsizlik koşullarında farklı beyin aktivasyon kalıpları gösterdikleri bulunmuştur.  SI-N (Cinsel Sadakatsizlik- Nötr) koşulu sırasında erkekler, amigdala ve hipotalamus gibi cinsel belirginlik ve üreme davranışının değerlendirilmesinde yer alan bölgelerde aktivasyon göstermiştir. EI-N (Duygusal Sadakatsizlik- Nötr)  koşulu sırasında, erkekler amigdalada aktivasyon göstermezken, hipokampus ve hipotalamus ile birlikte insulada aktivasyon göstermişlerdir. Cinsiyet farkı analizi, erkeklerin cinsel sadakatsizliğe yanıt olarak amigdalada kadınlardan daha fazla aktivasyon ve duygusal sadakatsizliğe yanıt olarak insula, hipokampus ve hipotalamusta daha fazla aktivasyon gösterdiğini ortaya koymuştur.

Dişiler, her iki sadakatsizlik durumunda kortikal bölgelerde ve talamusta aktivasyon göstermiştir. Bu bölgelere ek olarak kadınlar, duygusal sadakatsizlik durumunda başkalarının niyet, aldatma, güvenilirliğinin ve sosyal normların ihlalinin tespit edilmesinde rol oynayan beyin bölgesi pSTS’de (posterior superior temporal sulcus) aktivasyon göstermiştir.

Kıskançlık durumları sırasında erkekler cinsel ve saldırgan davranışlarla bağlantılı çeşitli beyin bölgelerinde kadınlardan daha fazla aktivasyon gösterirken; başkalarının niyetinin veya sosyal normların ihlalinin tespit edilmesinde rol oynayan bölgelerde kadınların erkeklerden daha fazla aktivasyon gösterdiği görülmüştür. Genel popülasyonda yakın partner şiddeti ve psikiyatri ortamlarında hastalıklı kıskançlık gibi kıskançlıkla ilişkili davranışlar erkeklerde daha yaygın olduğundan, cinsel ve duygusal sadakatsizlikle ilişkili beyin aktivasyonundaki cinsiyet farklılıklarına ilişkin bulguların konuyla ilgili bilgilerin genişlemesine katkıda bulunacağını umulmaktadır.

Referans:

Takahashi, H., Matsuura, M., Yahata, N., Koeda, M., Suhara, T., & Okubo, Y. (2006). Men and women show distinct brain activations during imagery of sexual and emotional infidelity. NeuroImage32(3), 1299-1307.

mugesengul
Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü 3. sınıf öğrencisi olan Müge Şengül, Bilişsel Nöropsikoloji alanına ilgi duyuyor. Sinir Bilim Topluluğu kapsamında, araştırdığı, öğrendiği konuları aktarmayı ve okuyucunun sinir bilime olan merakını artırmayı hedefliyor.