Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Hipokampüs’ün Nöroanatomisi

Bu yazımı sesli olarak dinlemek isterseniz Youtube Kanalımızı ziyaret edebilirsiniz..

Hipokampüs adölsan döneminde CA1,CA2,CA3 ve CA4 nörogenezde büyük ölçüde rol oynar. Temel işlevleri arasından önce adölsandan önce gelişimin çocukluk zamanlarında hipokampal aktivasyonlar devam eder fakat en fazla nörogenezin pozitif miktarını adölsandan sonra ve erişkinliğe geçme döneminde gösterir. Yaş ilerledikçe hipokampal nörogenezden daha çok nörodejeneretif aktivasyonlar görmek olasıdır. Bu sebepten dolayı yaşın artmasına takiben kognitif,hafıza ve bellek gibi sorunlar baş gösterebilir. Hipokampüs lokasyonunda genel olarak forniks,dentat girus,entorinal korteks gşbş genel olarak piramidal hücre ve afferent bağlantılar bulunmaktadır. Hipokampüs kendi içerisinde bulunan ve ayrı bölümlere ayrılmış hipokampal bölgeler bulundurur. Bu bölgeler dört tane olup ismi ‘’cornu ammonis’’ baş harfleri olan CA ile beraber dıştan içe CA1,CA2,CA3,CA4 diye sıralanır. Bu hipokampal bölgeler afferent ve effenert yolları olabilir ve genelde çoğunda farklı nöron ve hücre grupları vardır. Birbirleri ile bağlantılı çalışarak genel olarak limbiksel ve kognitif gibi süreçleri gerçekleştirir. Hipokampal bölgelerden perforan yollar entorinal korteksi takiben subikulum ile dentat girusa girerler. Bu perforan yolların aksonları CA4 hariç bütün hipokampal bölgelere dağılır. Adölsana takiben hipokampal bölge fizyolojisinde transmitter salgılandığı bilinir ve bunlardan en yaygın olanı glutamat ve aspartattır. Hipokampüs sinyal sinirlerini limbik sistemin(ventral talamus,hipotalamus,amigdala vb.) bölgelerine de gönderir. Bu yüzden hipokampüste beklenen motor davranıştan önce davranışın şekillenmesinde de rol oynar.

Temel olarak hipokampüs KSB’den USB’ye bilgi ve veri aktarımında oldukça önemli bir rol oynar. Hipokampüs’ün bu veri aktarımının güçlenmesi doğrusal orantı olarak hipokampal bölgelerde bir nörogenez(nöroplastisite) oluşturarak ‘Buradaki nörogenezden faydalanarak diğer hipokampal bölgelerin nörogenez oluşturması mümkün mü ?’ sorusu temel sorulardan olabilir.

Hipokampüs’ün olmaması durumunda sembolik anıların veya sözel anıların olmaması mümkün değildir. Kortizol hormonu genelinden fazla bir miktara çıktığında hipokampüsün söylenen ve belirtilen yollarında aksonların dejeneresine yol açarak çeşitli kognitif bozukluklara yol açması mümkün olabilir. Bu dejenere hipokampal bölgenin genelde CA3 bölgesinde görülerek diğer bilişsel yetenekleri de engelleyebilme durumu olabilir. Araştırmalarda taksi şöförlerinin hipokampüsünün büyük olduğu gözlemlenmiştir. Burada ki büyüklüğün fizyolojik, patolojik, histolojik ve anatomik açıklaması şöyle olabilir; DAG (dentat girus)’un granüllü hücrelerinde konum hafızası vardır. Devamlı eylem(mekansal farkındalık, konum bilgisi) burada nörogeneze yol açar. Hipokampüste söz konusu sadece kognitif, bellek, konum ve spasyal hafıza gibi temel görevler değil hipokampüsün limbik sistem içerisinde yer alması ve amigdala ile olan sinyal sinirleri hipokampüsün duygulanım ile ilgili süreçlerde de aktive olduğu söz konusu olabilir. Hipokampüs’ün CA3 ve CA1 bölgelerinde spasyal (uzaysal konum) ve konumsal bilgileri içeren piramidal nöronlar vardır. Hipokampüs lezyonlarında genel olarak hafıza ve kognitif sorunlar çıktığı görülmektedir. Deneyler sırasında hipokampüsü çıkarılmış bir denekte hiperseksüalizm ve psişik gibi duygulanım sorunları gözlemlenmiştir. Yine burada hipokampüsün kognitif ve bellek gibi kısımlarında lezyon oluşumu amnezi türleri (retrograd amnezi, anterograd amnezi), bunama ve çeşitli hafıza hastalıkları ortaya çıkabilir.

Barış Akar
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik 4.Sınıf Öğrencisi. Sinirbilim Topluluğu Kurucu/Başkanıdır. Sinirbilimin her alanına ilgi duyup bu yönde etkinlikler düzenleyip, kitaplar yazmaktadır. İlke olarak sinirbilimi geliştirmek, yaymak ve araştırmak olarak benimsemiştir.