Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Nöroplastite Nedir?

Nöroplastite

Sinir sisteminin yapısını, işlevini ve bağlantılarını yeniden yapılandırarak iç veya dış uyaranlara cevap verme kabiliyetine Nöroplastite denir. Plastisite konusunda yapılan çalışmaların amacı genel olarak beyin hastalıklarını tedavi etmek ve daha güçlü bir hafızaya sahip olabilmektir. Son yıllarda klinik açıdan ağrı, depresyon, şizofreni gibi zihinsel bozukluklar, merkezi sinir sistemi (MSS) yaralanması, inme, Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklar, alkol bağımlılığı, pediatrik / gelişimsel bozukluklar, yaşlanma gibi pek çok faktörün nöroplastisite üzerine etkileri, etki mekanizmaları ve nöroplastisitenin terapötik etkileri üzerine çok sayıda araştırmalar yapılmıştır.
Nöroplastisite beynin öğrenme, hatırlama ve unutma yeteneklerine işaret eder. Bu nedenle nöroplastisite; hipokampus, amigdala, frontal korteks gibi beyin bölgelerinde görülmektedir. Hipokampustaki subgranüler zon (SGZ) ve subventriküler zon (SVZ) nöral kök hücrelerin oluştuğu en etkin alanlardır. Ayrıca amigdala, frontal korteks ve olfaktör bulbus’da etkin olarak yeni nöronların oluşturulduğu ve plastisite yetilerinin diğer bölgelere göre daha yüksek olduğu bilinmektedir.

Yapısal Olarak Nöroplastisitenin Gerçekleşmesi

Nöronların en fazla değişebilen bölümleri dentritlerdir. Bu sebeple bunların yapısında gözlenen değişimler ve gelişmelerin nöroplastik gelişmeyi gösterdiği ifade edilmektedir. Bunların yapısında meydana gelen değişimlerin kaynağı sinaptik bağlantılar olup, bu bağlantı sayılarındaki artış çevresel uyaranlar sayesinde meydana gelmektedir (Ming ve Song, 2011: s.687-702).

Nöroplastisiteyi Azaltan ve Artıran Etkenler

Alışılan hayatın dışına çıkmak ve farklı davranışlar sergilemek nöroplastik gelişmenin temelini oluşturan en önemli etkendir. Rutinin dışına çıkılarak yapılan faaliyetler nöronların yapısında değişimlere sebep olmaktadır (Prag vd., 1999: s.266-270).
Yapılan araştırmalarda müzik eğitimine daha erken yaşta başlayanların, beyinlerinin motor ve işletme bölgelerinde meydana gelen olumlu gelişmeler sebebiyle, iş yaşamlarında daha başarılı oldukları tespit edilmiştir (Virginia, 2011: s.1126-1137).

Hipokampüsde, stres sinaptik plastisiteyi olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Stresin olumsuz etki gücünü yaşlanma ve nörodejeneratif hastalıklar takip etmektedir (Rossi vd, 2008: s.681-696).Kronik stres, beynin hipokampüs bölgesinde hasar oluşturmakta ve stres hormonlarıyla artan glukokortikoidler yüzünden, beyinde sinyal iletimini sağlayan yapılar zarar görmekte, bu durum beyindeki hücre ölümlerine kadar gitmektedir. Dentritlerde de yapısal bozulmalara neden olup sayılarını azaltan stres, nöronların çoğalmalarını engellemekte ve hayatta kalamamalarına sebep olmaktadır (Coskun vd, 2008: s.1026-1031; Drapeau vd, 2007: s.6037-6044; Mouret vd, 2008: s.11511-11516)
Bugün gelinen noktada sinir bilim alanında yapılan çalışmalarda beynin hem ileri yaşlarda hem de çeşitli hastalık durumlarında nöroplastisite yeteneğini korumaya devam ettiği tespit edilmiştir. Fakat deneysel araştırmalarda nöral kök hücrelerin in vivo ortamda uzun süreli olarak canlılıklarını nasıl koruyacakları, nasıl tanımlanacaklarını hala yanıtı aranan en önemli soruların başında gelmektedir. Bu soruların yanıtının bulunması nöral kök hücrelerin patolojik ve psikolojik ortamlarda işlevlerini anlayarak insanlardaki nörodejeneratif hastalıklar için (Alzhemimer Hastalığı, Huntington Hastalığı, Parkinson Hastalığı, multiple skleroz, felç, beyin tümörleri ve birçok dejeneratif hastalık) etkilerini en aza indirgemeyi sağlayacaktır.

Kaynakça: Osman, Ö., Seda, G., Asuman, G.,(2019).Egzersiz ve Nöroplastisite.Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 9(1): 31-38.
Kaynakça: Deniz, B., Fırat, Y., Berk, E., Sera, K., Pınar, Ü.,(2013).Nöroplastite ve Güncel Yaklaşımlar. Başkent Tıp Öğrenci Sempozyumu Sunumları.
Kaynakça: Sabır,T., (2020).Nöroplastisite’nin Etkileri Üzerine Bir Eğitim Programı ve Yeni
Bir Teknik Önerisi: Süpürme Tekniği. ODÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Mart; 10 (1), 228-251.

Gülay VURAL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi 1.sınıf öğrencisi. Sinirbilimin Nöropsikoloji ve Davranış Sinirbilimi alanıyla yakından ilgilenmektedir. Felsefe ve Psikoloji özel ilgi alanıdır. Yaşamı keşfetme ve anlama arzusuna sahip olmak hayat felsefesidir. İnsanları durağan ve değişmez değil sürekli hareket ve değişim halinde olmaya teşvik etmek istemektedir. Hedefi akademisyen olmaktır.