Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Rüyanda İpler Senin Elinde

Rüya nörofizyolojik olarak, beynin uyku sürecinde kendi kendini etkinleştirmesi olarak ifade edilmektedir. Rüyalar, uykunun bölümleri olan Non-REM ve REM evrelerinin her ikisinde deneyimlenmesine rağmen, hatırlanma olasılığı daha fazla olan REM evresi ile özdeşleşmiştir. Rüyalarda genelde iç kaynaklı pek çok gariplik, acayip entrikalar, hezeyanlı düşünceler, nesnenin gerçek durumuna ait algının tümden kaybedilmesi gibi deneyimlere rastlanılmaktadır. Bundan dolayı rüya görme, şizofrenideki zihinsel bozuklukla ilişkili psikozları, halüsinasyonları, çağrışım yapma ve kendi düşüncesi üzerindeki denetim eksikliğini andırmaktadır 

Rüyalar bilincin değişmiş durumlarıdır ve beyin bu esnada halüsinasyon olarak tanımlanabilecek canlı görüntüler, imgeler içeren sanal bir dünya inşa eder. Rüyanın bu halüsinasyonlu ve sanal doğası benzersiz yapıda acayip ve de tutarsız elementler içermektedir. REM uykusu sırasında prefrontal kortekste azalmış aktivite söz konusudur. Dolayısıyla rüya gören birey mantıklı düşünme ve anlamlı karar verme yetilerinden mahrumdur.

Berrak (Lusid) Rüya 

Berrak rüya, düş görenin rüyada olduğuna dair farkındalığa ve rüya içeriğini kendi iradesi ile kontrol edebilme yetisine sahip olması ile karakterize özel bir durumdur. Rüya lusiditesinin esas ölçütü, devam etmekte olan rüya sanal gerçekliği içinde olunduğuna dair bilginin rüya gören tarafından kavranmasıdır . Lusid rüya gören kişiler, rüya esnasında tüm kognitif becerileri üzerinde hâkimiyet kurduklarını rapor etmişlerdir: Açık bir biçimde akıl yürütebildiklerini, normal yaşamdaki durumları rüyada hatırlayabildiklerini ve isteğe bağlı bir biçimde davranabildiklerini ya da uyumadan önce yaptıkları planlar üzerine hareket edebildiklerini belirtmişlerdir.

Berrak rüyalara dair en kapsamlı tanımlamaya göre kişi rüyadayken şu 7 duruma haiz ise o kişi berrak rüya görmektedir.

– Rüya görüldüğüne dair tam farkındalığa sahip olma 

– Özgür karar alma imkanına sahip olma 

– Bilincin açık olması

– Tüm duyuların algılanabilmesi

– Uyanıklık ve rüya durumlarında berrak rüya deneyimine ait belleğe sahip olma

– Sembollerin anlamlarının farkında olma

Berrak Rüya Durumunda Beyin

Hem berrak rüyalar hem de normal rüyalar, REM uykusunda görülmesine rağmen, neden pek çok insan berrak olmayan rüyasız REM uykusu geçirmektedir? Berrak rüyalı REM uykusu esnasındaki beyin aktivitesi, berrak olmayan rüyalı REM uykusu ile karşılaştırıldığında ayırt edici değişiklikler gözlenmektedir. fMRI/EEG kayıtlamasının birlikte yapıldığı uyku laboratuvarı çalışmalarından elde edilen verilere göre, berrak rüya EEG’nin yüksek frekanslı aktivitesinde, yani gama bandında normal REM aktivitesinden daha yüksek aktivite gösterir. Beynin ön bölgeleri olan, Dorsolateral prefrontal kortekste oluşan 40 Hz bandındaki gama aktivitesi berrak olmayan rüyaya göre berrak rüyada artış göstermektedir. Diğer çalışmalarda ise, berrak rüya esnasında beynin yürütücü olan dorsolateral prefrontal korteksten çok, imgenin/zihin içeriğinin oluştuğu üst düzey bilişsel işlevler ile ilişkili serebral korteks (arka) bölgelerinde, biraz daha düşük olmakla beraber yine yüksek frekanslı (beta/yüksek alfa) aktivitelerinde artış olduğu bildirilmiştir .

Hazırlayan: Yusuf Talha Gülmez 

Kaynakça:

Veyseloğlu, H. ve Hanoğlu, L. (2016). Berrak rüya: Düşteyim ama farkındayım!. SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü) Dergisi, sayı 38, sayfa 96-99

Yusuf Talha Gulmez
Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi 3.Sınıf Öğrencisi. İstanbul Üniversitesi (AUZEF) İşletme 1.Sınıf Öğrencisi Sinirbilim topluluğu yazarı Araştırma ve geliştirme hayatının en önemli 2 unsuru. Sinirbilim topluluğunun gelişimine katkı sağlamak adına görev yapmak en büyük amacı.