Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Şizofrenide NMDA Reseptör Hipotezleri

 

Şizofreni dünyada %1 lik nüfusu etkileyen ruhsal bir bozukluktur.Şizofreni belirtileri pozitif,negatif ve bilişsel belirtiler olmak üzere 3 ayrı kategoride toplanmaktadır.Pozitif belirtiler halüsinasyonlar, hezeyanlar; negatif belirtiler davranışların kısıtlı hale gelmesi; bilişsel fonksiyonlar ise problem çözmede yavaşlama, soyut düşünce yetersizliği,dikkat problemleri olarak toplanmaktadır. Şizofreni üzerine yapılan nörobiyolojik çalışmalar bütün belirtileri tek bir sistem ile açıklayamamaktadırlar. Şizofreni üzerindeki NMDA reseptörü üzerine yapılan çalışmalar ,Dopamin hipotezi  ve Serotonin hipotezi bu belirtilere ayrı ayrı ışık tutmaktadır.

NMDA Reseptör Hipoaktivasyonu ve Şizofreni

NMDA reseptör ailesi 3 ayrı iyonotropik glutamat reseptör ailesinden bir tanesidir. Glutamat ve glisin agonist olarak davranmakta ve Ca ve Na iyonlarının hücre içine akmasına sebep olmaktadırlar. Fensiklidin ve ketamin ise NMDA reseptör antogonisti olarak görev yapmaktadır. Hayvanlar üzerine yapılan çalışmalar fensiklidin ve diğer NMDA antogonistlerinin negatif ve bilişsel  belirtileri ortaya çıkardığını göstermiştir. Bir çalışmada glisin, sarkosinin NMDA agonistlerinin  NMDA hipoaktivasyonunu engellemesi sebebiyle şizofreni belirtilerinin azalttığını göstermektedir. Prefrontal korteksteki NMDA reseptör hipoaktivasyonunun şizofreni ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Şizofrenide Dopamin Hipotezi

Dopamin hipotezi uzun yıllardır bilinen ve şizofreni hakkında en yaygın hipotezlerden bir tanesidir. Bu hipotez dopamin antogonistlerinin (klorpromazin,haloperidol vb.) şizofreninin pozitif belirtilerinde azalmaya sebep olması sonucu ortaya atılmış ve birçok çalışmada kanıtlanmıştır. Bu hipoteze göre beyinde dorsolateral prefrontal sistemde dopamin miktarı azalmaktayken nucleus accumbenste dopamin miktarında artma tespit edilmiştir.Bunun sebebi prefrontal korteksteki işlevsel azalmayla açıklanmaktadır.

A) Dorsolateral Prefrontal Çizimsel Gösterimi B)Dorsolateral Prefrontal fMRİ Gösterimi

Mezolimbik sistem beyinde ventral tegmental, nucleus accumbens, amigdala, prefrontal sistem arasında uzanan bir sistem olup ödül sistemi olarak çalışmaktadır. Ventral Tegmental alan dopaminerjik ve glutaminerjik nöronlardan oluşmaktadır. Prefrontal sistem ventral tegmantal alandaki dopaminerjik ve glutaminerjik nöronları kontrol altınada tutmaktadır. Şizofrenide meydana gelen prefrontal korteksteki işlevsel azalma bu bölgede dopamin azalmasına nucleus accumbeste ise dopaminin artmasına sebep olmaktadır. Dopaminin pekiştirme süreçlerindeki rolü şizofreninin pozitif belirtilerini açıklamakta kullanılmaktadır.

Şizofrenide Serotonin Hipotezi

Serotoin Hipotezi Dopamin Hipotezinden daha eski bir hipotez olup yerini zamanla Dopamin Hipotezi almıştır.Serotonin reseptörlerindeki duyarlılık artışının şizofreni belirtileri ortaya çıkmasına sebep olduğu belirtilmektedir.

KAYNAKÇA

CARLSON R. Neil, ‘’Fizyolojik Psikoloji’’, 8 (Ankara: Nobel Akademi, 2013), s.s. 451-453

Guyton ve Hall, Tıbbi Fizyoloji, Güneş Tıp Kitabevi, Ankara, 2017,  s.s.771

Ebru Öztepe Yavaşcı, Cengiz Akkaya, Şizofrenide Serotoninin Rolü, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2012;4(2):237-259, doi:10.5455/cap.20120415

Osman Özdemir, Pınar Güzel Özdemir, Glutamat Sistemi ve Şizofreni, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2016;8(4):394-405, doi:10.18863/pgy.253445