Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Yabancı El Sendromu 

 

Yabancı El Sendromu 

    Stanley Kubrick’in 1964 yapımı Dr. StrangeloveTrusted Source filmini duymuşsunuzdur .Peki, “Dr. Strangelove Trusted” filminin aynı zamanda bir hastalığın ismi olduğunu biliyor muydunuz?  Stanley Kubrick’in, Dr. Strangelove Trusted Source filmindeki karakterlerden birinde uzaylı/yabancı el sendromu olmasından dolayı bazı insanlar yabancı el sendromunu Dr. Strangelove sendromu olarak da adlandırmaktadır. 

     Yabancı el sendromu (YES), bireyin ellerinden birine yabancılaşması, hareketlerini kontrol edememesi veya duyusal değişiklikler nedeniyle farkındalığın kaybı gibi durumlar görülmesidir. Yani kısacası hastanın ellerinden biri hastanın bilincinden bağımsız kendi bilincine sahipmişçesine hareket eder ; ancak bu hareket kasılma, fırlama gibi anlamsız hareketler değildir. Bazı hastalarda da ellerini vücudundan ayrı bir uzuv olarak düşündüğü ve eline ayrı bir isim koyduğu da görülmekle beraber daha kötü durumlu birkaç vakada, yabancı elin bireye zarar vermeye çalıştığı da bildirilmiştir.(Bir vaka sabah uyanınca yabancı elinin kendini boğmaya çalıştığını söylemiştir).Genellikle ellerde (özellikle sol elde ya da dominant olmayan elde görülür) görülen bir nörolojik bozukluktur; ancak nadiren de olsa bacaklarda da görülebilir. Bunlara ek olarak, kaydedilen vakalara bakıldığında yabancı el sendromunun yetişkinler gibi çocukları da etkilediği görülmüştür. 

    Tarihte Yabancı el sendromu (YES) ilk kez 1972’de Brion ve Jedynak tarafından korpus kallozum tümörü olan üç hastada “garip bir el bulgusu” olarak tarif edilmiştir. Zaman içerisinde farklı olgularda dikkat çeken bu bulgu frontobazalkallozal veya paryetooksipital çeşitli lezyonlarla (iskemi, enfeksiyon, travma, neoplazinörodejeneratif hastalıklar vs) birlikte izlenebilmektedir. YES’e en çok yol açan nedenler; kortikobazal sendrom, serebrovasküler olaylar, Creutzfeldt Jakob hastalığı ve transkallozal veya paryetal cerrahi yaklaşımdır. Tümöre bağlı gelişen YES ise çok sıklıkla görülmez. Daha az bilimsel bir dille ifade etmek gerekirse inme, travma, tümör, kansernörodejeneratif hastalıklar ve beyin anevrizmaları Yabancı El Sendromuna yol açabilir. Yabancı El Sendromu; frontalparyetaloksipital veya kallozal lezyonu olan hastalarda görülebilen ilginç ve nadir bir nörolojik durumdur. Bunlara ek olarak, epilepsiyi tedavi etmek için yapılan beynin iki yarım küresini ayıran ameliyatların sonucu da Yabancı El Sendromuna yol açabilir  

Sendromun etkileri 

    Beyin taramaları, yabancı el sendromu olan kişilerin kontralateral birincil motor bölgesinde izole aktivitelere sahip olduğunu göstermektedir. Bunun parietal korteksteki lezyonlara veya hasara bağlı olduğu düşünülmektedir. Bu durum, kasıtlı planlama sistemlerini etkiler ve spontan hareketlere neden olabilir. Kısacası, hastalıkta beynin özellikle temporal lop bölgesinin etkilendiğini bilsek de, frontaloksipital ve pariyetal lopların etkilendiği vakalarla da kayda geçirilmiştir.  

    Yabancı El Sendromu’nun iki tip varyantı vardır. Bunlar Anterior varyant ve Posterior varyanttır. Anterior varyant, frontal ve kallozal alt tipleri içerir. Frontal varyant sıklıkla suplemanter motor bölge, singulat korteks ve dominant medial prefrontal korteks lezyonlarına bağlı gelişir. Bu hastalarda genellikle dominant olmayan elde istemsiz arama, yakalama, okşama hareketleri veya objelerle oynama görülür. Kallozal tip yabancı el sendromu ise sıklıkla korpus kallozum rostrumunun ön 1/3’ündeki lezyonlarda gelişir. Bunda ise tipik olarak eller arası çatışma gözlenir. Genellikle dominant el etkilenir. Posterior tipte YES ise talamikpostero-lateral paryetal veya oksipital lob hasarıyla gelişir. Bu hastalarda eli kullanmaktan sakınma, istemsiz kaldırma veya koordineli olmayan hareketler gözlenebilir. Beraberinde kortikal duyusal defisitler ve anormal el postürü de eşlik edebilmektedir 

Nasıl Teşhis Edilir? 

Her hastalık gibi gözlem ve değerlendirme yoluna başvurmak gereklidir ancak diğer hastalıklarla karşılaştırıldığında, yabancı el sendromunu teşhis etmek karmaşıktır. Çünkü psikiyatrik bir bileşeni olmayan nörolojik bir bozukluktur. Bu durum teşhis etmeyi zorlaştırır. Ayrıca semptomlar bazen başka psikiyatrik bir bozukluğa da atfedilebilir. 

Tedavi Yöntemleri 

    Bilim adamları semptomları azaltmak için tedaviler üzerinde çalışmaktadır ancak; yabancı el sendromu için tedaviler ve farmakolojik seçenekler hala geliştirilmemiştir. Beyin hastalığı veya inme sonrası yabancı el sendromu olan kişiler bir süre sonra iyileşme gösterebilirken nörodejeneratif  hastalıkları olan kişilerde daha az oran-da iyileşme görülür. Alternatif olarak nöromuskuler ajanlar gibi kas kontrol terapileri ya da davranış teknikleri kullanılarak tedavi edilebilir veya yönetilebilir. Bunlara ek olarak, ayna kutusu terapisi (Mirror Box Therapy) ,bilişsel terapi (cognitive therapy) ve öğrenme davranışsal terapi (learning task behavioral therapies) semptomların yönetilmesi ve azaltılmasında yararlıdır. Bazen kişi sendromdan muzdarip elini bacaklarının arasında tutarak veya üzerine oturarak dizginlemeye de çalışabilir. Yabancı el sendromuna sahip olan bireye kendisi ya da bir başkası tarafından eylemlerini durdurması için sözlü komutlar verilebilir. Ancak bu yöntem uzun süreli sonuçlar sağlamayabilir. Bu nedenle doktor eşliğinde yapılan fiziksel ve psikolojik tedaviler önerilebilir.

 

Kaynakça

Bölükbaşı, F., Sarı, R., Tönge, M., Akdemir, G., Elmacı, İ. (2016) İntrakranial meningiomaya bağlı yabancı el sendromu olgusu. Türk Nöroşir Derg 26(3):226-229. Memorial Sağlık Grubu, Nöroşirürji Klinikleri, İstanbul, Türkiye 

Healthline. (2018).Yabancı El Sendromu Nedir? https://www.healthline.com/health/alien-hand-syndrome#treatment

 

 

Gülay VURAL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi 1.sınıf öğrencisi. Sinirbilimin Nöropsikoloji ve Davranış Sinirbilimi alanıyla yakından ilgilenmektedir. Felsefe ve Psikoloji özel ilgi alanıdır. Yaşamı keşfetme ve anlama arzusuna sahip olmak hayat felsefesidir. İnsanları durağan ve değişmez değil sürekli hareket ve değişim halinde olmaya teşvik etmek istemektedir. Hedefi akademisyen olmaktır.