Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Yarım Dünyalar: İhmal Sendromu (Neglect Syndrome)

Neglect kelimesi Latincede “neglere = bilmemek, ihmal etmek” anlamına gelir. Yani bu sendroma sahip olan kişiler bir odanın, cismin veya vücudunun yarısını ihmal ediyor. İhmalden kastedilen kişinin dikkatini görüş alanının bir yarısına (genellikle sol tarafa) yönlendirememesidir. Yani bir alanı ihmal etmesidir.

Eğer bu sendroma sahip olan birinin bir saat kadranını çizmesini isterseniz, sonuç örneğin şöyle olabilir:

Ağır bir Neglect sendromunda ise belirtilen çember hiç bulunmamaktadır.

Neglect sendromu görme veya algı bozukluğu değil dikkat bozukluğudur. Neglect ile “görme alanı defekti” karıştırılmamalıdır. Görme alanı defekti diğer adıyla “Hemianopsi” görsel bozukluk iken (yani algılama sorunuyken) “Neglect” dikkat bozukluğudur. Ve bu sadece görsel uyarıcılar için değil aynı zamanda diğer duyusal algılar için de geçerlidir.

Hastalığın daha iyi anlaşılabilmesi için hastalar üzerinde birçok deney ve çalışma yapılıyor. Bu çalışmalardan en ilginç olanı “Duomo Meydanı ve katedrali” çalışmasıdır.

Hastalardan, bu meydan ve katedrale önden baktıklarını hayal etmeleri, sağ ve sol taraflarında neler olduğunu hatırlamaları isteniyor. Hastalar sol taraftaki yapıları hatırlamazken sağ taraftaki yapıları hatırlıyorlar. Bir süre sonra hastalardan arkadan bakmaları isteniyor. Biraz önce hatırlamadıkları yeri şimdi hatırlarlarken az önce hatırladıkları yeri sol taraflarında olduğu için hatırlayamıyorlar. İşte bu deneyde hastalığın yalnızca cismi ve görülen alanı etkilemediği aynı zamanda hayallerdeki uzaysal algıyı da etkilediği anlaşılıyor.

Kimlerde Görülür? Neden Olur?

Beyin hasarına yol açan inme, travmatik durumlar, tümörler ihmal sendromuna yol açabilir. Sağ beyin yarı küresinin etkilendiği inme sonrası felçli hastalarda ihmal sendromu %70’e varan oranda görülür. Sol beyin yarı küresinin etkilendiği inmelerde sağ tarafa yönelik ihmal %40 civarında oluşmaktadır.

Beyin kabuğunun parietal lob (yan kafa lobu) denen kısmı, çevreyi algılamamızı ve dikkat etmemizi sağlar. Hemispatial neglect (Yarımekansal ihmal) genellikle beynin sağ parietal lobundaki doku bozulmasıyla alakalıdır (tepedeki sarı alan). Beynin sol tarafındaki lezyona bağlı neglect daha nadir görülür. Bunun nedeni sağ beyin, hem sağ hem de sol uzaysal algının sağlanmasını sağlarken, sol beyin yalnızca sağ uzaysal algının sağlanmasını sağlıyor. Yani sol lobda oluşacak problem, sağ lob tarafından telafi edilebilir fakat tersi geçerli değildir.

Neglect Türleri

Görsel Neglect 

Görsel Neglect’ten etkilenenler, mekânsal çevrenin yarısını görmeyi ihmal etmektedir. Bu Neglect’in en yaygın biçimidir.

Sağ beyinlerinde lezyon görülen Neglect hastalarından gördükleri şeyi çizmeleri isteniyor ve ortaya çıkan sonuç:

Kişisel Neglect

Kişisel neglect vücudun yarısının ihmal edilmesidir. Etkilenenler için vücudun bir yarısı sanki yokmuş gibidir. Hasta hemiplejik tarafta saçını taramayı, makyaj yapmayı, tıraş olmayı veya elbiselerini giymeyi ihmal edebilir.

İşitsel veya Akustik Neglect

İşitsel veya akustik Neglect’ten etkilenenler, Neglect’ten etkilenmiş taraftan gelen hiçbir akustik uyarıcıya yani hiçbir sese tepki vermiyorlar. Gürültünün nereden geldiğini tespit etmekte de zorluk çekiyorlar. Etkilenen kişiye ihmal edilen taraftan hitap edilse bile yine de sağlıklı tarafa dönüyorlar.

Somatosensibel Neglect

Sensorik uyarıcıların (örneğin temas, sıcaklık) etkilenen taraftaki ihmali demektir. Bu yüzden etkilenen taraftaki acıtan uyarıcılara da tepki verilmiyor. Bu nedenle bu Neglect türünde yaralanma tehlikesi yüksektir.

Motorik Neglect

Motorik Neglect’te etkilenen taraftaki kol veya bacak az kullanılıyor. Ayrıca etkilenmemiş taraftaki kol da etkilenen ve ihmal edilen tarafa yönlendirilmiyor. İki elin kullanıldığı hareketlerde de (örneğin alkışlamak) etkilenen kol hiç kullanılmıyor veya çok az kullanılıyor. Yürürken veya merdiven çıkarken etkilenen ayak sonradan hareket ettirilebilir.

Neglect’in farklı türleri genellikle birbirlerine bağlı olduklarından birleşmiş şekilde ve dikkate, yorgunluğa bağlı olarak farklı kuvvette ortaya çıkmaktadır.

Neglect’te ayrıca Anosognosie ortaya çıkmaktadır. Bu, Neglect hastasının az derecede hastalık içgörüsüne sahip olduğu veya hiç hastalık içgörüsüne sahip olmadığı yani hastalık belirtilerinin farkına varamadığı anlamına gelmektedir. Yakınları için hastanın neden böyle belirgin kısıtlamaları fark etmediğini anlamak zordur. Hatta Neglect hastası, eksiklerini inkâr edebilir veya kısıtlamaları için başka açıklamalarda bulunabilir. Burada bu davranışın bilerek ve zekâ eksikliği olmadığını belirtmek gereklidir. Bu davranış, beyin hasarının bir belirtisidir. Ancak hastalık içgörü eksikliği Neglect tedavisini de zorlaştırmaktadır. Bu yüzden Neglect hastalarına özellikle yakınları tarafından sabır ve anlayış gösterilmesi oldukça önemlidir.

Kaynakça:

https://medium.com/@Umut.Damar/bir-garip-hastal%C4%B1k-i%CC%87hmal-neglect-sendromu-40bf5cd69279  (30.12.2020 tarihinde erişildi.)

https://www.ratgeber-neuropsychologie.de/neglect/tuerkisch/neglect2.html (30.12.2020 tarihinde erişildi.)

https://fizyoo.com/ihmal-sendromu-neglect-syndrome/ (30.12.2020 tarihinde erişildi.)

https://tr.wikipedia.org/wiki/Hemispatial_neglect#Mekanizma_teoriler (30.12.2020 tarihinde erişildi.)

https://www.doktorfizik.com/inme/felcli-hastalarda-ihmal-sendromu/ (31.12.2020 tarihinde erişildi.)

İpek Nalça
İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi 2. sınıf öğrencisidir. IUPSAint öğrenci birliğinde proje koordinatörüdür. Sinirbilim ve psikoloji alanında araştırmalar, okumalar yapmaktan ve yazılar yazmaktan keyif alır. Eskrim sporuyla ilgilenir.