Sinirbilim ile ilgili her şey burada→

Yerkish Dili

Yerkish, insan olmayan primatlar tarafından kullanılmak üzere geliştirilmiş, sözcük tabanlı yapay bir dildir.
Klavyelerin her biri bir kelimeyi, kişiyi veya fikri temsil eden sembollere dayanır ve bu klavyeler insan araştırmacılarla ‘iletişimin’ temelini oluşturur. Adını ilk kullanıldığı laboratuvarın kurucusu olan ABD’li psikolog Robert M. Yerkes’ten alan bu dil, lexigrams adı verilen soyut sembollerin bir sözlüğüdür.

Bazı şempanze ve bonobolar, yüzlerce sembolü anlayabildiklerini ve bunlara karşılık verebildiklerini gösterdiler.
Georgia Eyalet Üniversitesi Dil Araştırma Merkezi’ndeki araştırmacılar ve primatlar, toplam 384 anahtar içeren üç panelden oluşan lexigram tahtalarını kullanarak iletişim kurabildiler.

“Bir maymun, sembollerin ne anlama geldiğini gerçekten öğrenebilir mi?”
1973’te eğitime başlayan Lana, Dr. Rumbaugh’un dili olan Yerkish’in kelime-sembollerini öğrenmiş ilk şempanzeydi.
Lana için her tuşun yiyecek, içecek vb. gibi çeşitli isimleri temsil eden bir klavye oluşturuldu.
Lana klavyeyi kullanarak isteklerini, ihtiyaçlarını ve tercihlerini net bir şekilde iletmeyi öğrendi. Bunun da ötesinde, öğrendiklerini beklenmedik şekilde uyguladı.
Yine bu merkezde önemli bir çalışma daha yapıldı. Kanzi adlı bir bonobo, araştırmacılara sembol kullanımı hakkında çok şey gösterdi. Kanzi bebekken Dil Araştırma Merkezi’ndeydi ancak ona dil eğitimi verilmedi. Kanzi yalnızca annesi Matata’ya dil derslerinde eşlik etti.
Hiç kimse doğrudan Kanzi’ye Yerkish’i öğretmemiş olmasına rağmen, Matata’yı eğitim sırasında gözlemlediği için sembollere dikkat verebiliyordu. Matata merkezden ayrıldığında, Kanzi istediği şeyleri elde etmek için insanlarla iletişim kurması gerekiyordu. Tüm şaşkınlıklara rağmen Kanzi, belirli sözcükleri arayarak klavyeyi amaçlı bir şekilde kullanmaya başladı.

Lana ve Kanzi’yle yapılan çalışmalara bakılarak hem insanlarda hem de hayvanlarda erken yetiştirmenin önem taşıdığını ve karşılaştırmalı psikolojik çalışmaların insan psikolojisini anlamak için temel olmaya devam ettiğini söyleyebiliriz.

Kaynak
Bettoni, M. (2017). The Yerkish Language – From Operational Methodology to Chimpanzee Communication. Constructivist Foundations, 2(2-3), 107-121.
Hazırlayan: Zeynep Keklik